گیتار نوعی سازهای زهی است که با مضراب یا انگشت نواخته میشود. این ساز علاوه بر داشتن قدمت تاریخی قابل توجهی در قرن گذشته (چه از لحاظ ساختار خود ساز و چه از لحاظ تكنیك های نوازندگی) هم گام با تحولات موسیقی غرب پیشرفت چشم گیری داشته. كه این پیشرفت علاوه بوجود آوردن گونههای متفاوتی از این ساز، برای آن جایگاه ویژهای در موسیقی امروز جهان بوجود آورده است.
سير تاريخی
گیتار نتیجه تحول لوت در اروپا است. لوت نیز خود تحول یافته عود (به عربی العود=چوب) و بربط است. گفته میشود زریاب نامی عود را به اندلس آورد و از آن پس این ساز در اسپانیا و دیگر مناطق اروپا رایج شد.
در زمان حکومت اسلام در اروپا، این ساز توسط زریاب دارابگردی و چند تن از شاگردانش به آندلس برده شد. در آن زمان به گیتار، کیتارا یا قیتارا میگفتند و نام کنونی آن برگرفته از همین نام است. در واقع وجود پسوند تار در نام گیتار مي تواند موید این باشد که گیتار سازی ایرانی است.
زریاب در ابتدا در اسپانیا شروع به آموزش گیتار کرد. در آن زمان اسپانیایی ها خود سبکی غنی بنام فلامنکو داشتند که با سازهایی از جمله کاستانت، کاخون با همراهی پالماس، بایلا (رقص فلامنکو) و کانته (آواز فلامنکو) نواخته میشد.
اجزای گیتار
همان طور که در عکسها ملاحظه میکنید، گونههای مختلف گیتار ممکن است شامل اجزای متفاوتی باشند. یا شکل اجزا و یا جنس آنها با هم فرق داشته باشند. اما نهایتا اجزای موجود در همهٔ انواع گیتارها همینها هستند.
- سردسته
- خرک
- گوشیها (برای کوک کردن ساز)
- فرت (Fret)
- Truss Rod (پیچی ست که برای تنظیم انحنای دسته به کار میرود)
- Inlays (تزئیناتی هستند که نقش راهنما را دارند و معمولا پشت فرتهای ۳ ۵ ۷ ۹ ۱۲ ۱۵ ۱۷ ۱۹ ۲۱ ۲۴ قرار میگیرند)
- دسته
- Heel (اتصال بدنه با دسته)
- بدنه
- پیکاپها (pickups)
- قسمتهای مربوط به مدار الکتریکی (تنظیمات ولوم و تن صدا)
- خرک پایینی (Bridge)
- صفحه پیک گارد (گاهی برای مخفی کردن مدارها و گاهی صرفا برای جلوگیری از خشدار شدن رنگ بدنه در اثر برخورد پیک به مرور زمان)
- صفحهٔ پشتی
- صفحهٔ جلویی
- قسمتهای جانبی
- سوراخ صدا (معمولا دارای تزئینات زیبا به نام rosset)
- سیمها
- saddle (تنظیمکننده ارتفاع هر سیم)
- فرت بورد (چوبی که فرتها روی آن کوبیده شدهاند)
انواع گیتار
گیتارها را به شیوههای مختلفی میتوان دسته بندی كرد. در اين بين اگر بخواهيم از لحاظ صوتي آن ها را دسته بندي كنيم، كه مسلما براي يك ابزار موسيقي مناسب ترين روش خواهد بود. از آن جایی كه نحوه تولید صدای آكوستیك در گیتار ارتباط تنگاتنگی با نوع بدنه آن دارد، ناچار به استفاده از دسته بندی بدنه خواهيم بود:
گيتار با بدنه چوبی توخالی
انواع گیتارهای آكوستیك
گیتار آكوستیك گیتاری ست كه برای شنیده شدن وابسته به ابزارهای دیگر (مثل آمپلی فایر) نیست. صدای سیم ها تنها در بدنهٔ چوبی توخالی آن تقویت شده و به گوش میرسد. این نوع گیتار معمولا شش سیم فلزی دارند كه ضخامت آن ها از زیرترین سیم تا بم ترین سیم به طور معمول بین 13 تا 56 هزارم اینچ میباشد. بدنه از اتصال صفحه چوبی پشتی، صفحه چوبی جلویی، و دو قسمت چوبی انحنادار كناری ساخته میشود، كه صفحهٔ بالایی معمولا دارای سوراخ یا سوراخ های بزرگی است كه به واسطه شكل و محل قرار گرفتنشان میتوانند ویژگی های آكوستیكی خاصی به ساز بدهند.
گونهٔ اسپانیایی گیتار آكوستیك با عنوان گیتار فلامنكو شناخته میشود. كه نامش را از سبك زیبای فلامنكو به ارث برده است.
انواع گیتارهای كلاسیك
اصولا باید گفت گیتار كلاسیك نوعی گیتار آكوستیك است. چون صدای آن بدون واسطه شنیده میشود. اما این نوع گیتار كمی با گیتارهایی كه با عنوان گیتار آكوستیك شناخته میشوند تفاوت دارد. بدنه آن كمی كوچكتر بوده و در آن به جای سیم های فلزی از سه سیم نایلونی و سه سیم فلز تنیده شده به دور ابریشم استفاده میشود، كه به آن صدای نرم و آرامی میدهد. این ساز نسبت به سازهای دیگر اركستر و نیز گیتار آكوستیك صدای كمتری دارد.
گیتار کلاسیک خود از گیتار فلامنکو که اسپانیایی ها آن را به کار میبرده اند مشتق گشته است . بین گیتار کلاسیک و گیتار فلامنکو تفاوط نا چیزی وجود دارد , معمولا گیتار کلاسیک از چوبهایی که رنگ قهوهای تیره دارتد ساخته میشود و گیتارهای با چوبهای زرد و روشن تر از آن گیتار های فلامنکو هستند . اسپانیایی ها از ساز گیتار برای نواختن موسیقی خودشان یعنی فلامنکو استفاده میکرده اند که بعدها با شروع دوران کلاسیک در موسیقی اروپا عدهای از این ساز برای نواختن قطعات موسیقی کلاسیک استفاده کردند .
انواع گیتارهای الكتروآكوستیك
از لحاظ ظاهری شاید نتوان تفاوت چندانی بین یك گیتار الكتروآكوستیك با یك گیتار آكوستیك پیدا كرد. اما از لحاظ صوتی گیتار الكتروآكوستیك روند الكتریكی را پیش میگیرد، بدین صورت كه صدا توسط پیكاپ به شكل سیگنال الكتریكی درآمده، كه بعد از طی كردن مسیرها و برخی ادوات الكتریكی، به وسیله آمپلی فایر تقویت میشود و سر انجام از طریق اسپیكرهای آمپلی فایر به گوش میرسد.
اگر تنظیمات خیلی خاصی برای آمپلی فایر (و افكت یا افكت ها) نداشته باشیم، صدای این نوع گیتار با گیتار آكوستیك تفاوتی نخواهد داشت، با این تفاوت كه حالا صدا تا حدود زیادی تحت كنترل میباشد. نوازنده بدون آنكه مجبور به تعویض ساز برای پیدا كردن صدای مورد نظرش باشد میتواند از طریق تنظیم اكولایزری كه روی گیتار قرار دارد حالت صدا را تغییر دهد و با صدایی كه مورد نظرش است نوازندگی كند.
گيتار با بدنه چوبی نیمه خالی
- انواع گیتارهای جاز و بلوز
گيتار با بدنه چوبی توپر
- انواع گیتارهای الكتریك
گيتار با بدنه فلزی
- انواع رزوناتور
گیتارها را از جنبههای دیگری هم میتوان دسته بندی كرد:
از نظر طول گام دسته (Scale Size):
- تنور (با گام دسته در حدود 21 تا 23 اینچ)
- معمولی (با گام دسته در حدود 24 تا 25.5 اینچ)
- باریتون (با گام دسته در حدود 26 تا 28 اینچ)
- بیس (با گام دسته در حدود 30 تا 36 اینچ)
از نظر تعداد و جنس سیم ها:
- چهار و پنج سیم (معمول در انواع گیتاربیس)
- شش سیم (معمول در انواع گیتار و گاهی در گیتاربیس)
- از جنس فلز (معمول در انواع گیتار آكوستیك)
- از جنس نایلون (معمول در انواع گیتار كلاسیك)
- هفت و هشت سیم (گاهی در انواع گیتار الكتریك)
- دوازده سیم به صورت شش سیم دوبله (گاهی در انواع گیتار الكتریك)
از نظر شيوه صدابرداری
- آكوستيك (بدون واسطه توسط ميكروفون)
- الكتريك (با استفاده از پيكاپ)
